Bünyesinde faaliyet gösteren Reklam Kurulu, 2025 yılının ocak-eylül döneminde tüketiciyi yanıltan reklam ve tanıtımlara karşı kararlı çalışmalarını sürdürdü. Dijital iletişim araçlarının yoğun kullanımıyla artan aldatıcı uygulamalara karşı yürütülen denetimler sonucunda toplam 188 milyon 716 bin 434 lira idari para cezası kesildi.

20372 dosya incelendi, 1164’ü mevzuata aykırı bulundu

İlk 9 ayda, gıda, sağlık, iletişim ve örtülü reklamlar gibi sektörlerden gelen 20 bin 372 dosya detaylı şekilde incelendi. Bu dosyaların büyük bölümü mevzuat kapsamında değilken, 1.289 dosya gündeme alındı. İncelemeler sonucunda 1.164’i mevzuata aykırı bulunan firmalara çeşitli yaptırımlar uygulandı.

Dikkat Çeken reklam türleri ve dini hassasiyetler

Elektrikli araçların sürüş menzili ile ilgili yanıltıcı bilgiler ve dijital platformlarda kullanılan ‘karanlık ticari tasarım’ gibi uygulamalar, tüketicilerin yanlış yönlendirilmesine neden oldu. Ayrıca, ‘özel hac vizesi’ ve ‘kurasız hac’ gibi dini hassasiyetleri suiistimal eden tanıtımlar da tespit edilerek ilgili firmalara cezai işlemler yapıldı. Bu reklamlar, hac ibadetini yapmak isteyen vatandaşların mağduriyetine yol açtı.

Güvenli alışveriş için 6 altın tavsiye

• Öncelikle: Alışveriş öncesi arama motorlarıyla kısa bir araştırma yapılmalı
• Bilgi: Satıcının detaylı bilgileri ve şikayet geçmişi gözden geçirilmeli
• Fiyat karşılaştırması: Ürün fiyatları farklı platformlarda kıyaslanmalı
• Sosyal medya: Hesapların gerçekliği ve linklerin güvenilirliği kontrol edilmeli
• Güvenli ödeme: SSL sertifikası, 3D güvenlik ve sanal kart tercih edilmeli
• Ödeme öncesi: Sunulan ön bilgilendirme metinleri dikkatle okunmalı

Yapılan denetimler ve uygulanan cezalar, tüketici haklarının korunması adına önemli bir adım olup, bu alanda kararlılıkla mücadele devam ediyor.

ANKARA-BHA Reklam Kurulu, 2024 yılı için yayımladığı “Reklam Kurulu Raporu”na göre, tüketici hakları ve aldatıcı ticari uygulamalarla ilgili denetimlerini sürdürdü. Raporun içeriğinde, özellikle “karanlık ticari tasarımlar” ve yasaklı reklamlar gibi konular ön plana çıktı. Karanlık ticari tasarımlar ve diğer uygulamalar “Kararlı ticari tasarımlar”, tüketicilerin çıkarına olmayan seçimlere yönlendiren, manipülasyon ya da yanıltma içerdiği belirlenen dijital tasarımlar olarak tanımlanıyor. İnternet platformlarında yaygın olarak karşılaşılan bu tasarımlar, tüketicilerin ekonomik davranışlarını olumsuz yönde etkileyebileceği için, Reklam Kurulu’nun dikkatle incelediği konular arasında yer aldı.

2024 yılı içerisinde Reklam Kurulu, “karanlık ticari tasarımlar” ile ilgili olarak 92,4 milyon lira idari para cezası uygulanmasına karar verdi. Bu cezalar, dijital ortamlarda yanıltıcı ya da manipülatif reklamlar ve uygulamalara yönelik alındı.

Sektörel veriler ve ceza uygulamaları Kurul, 2024 yılında “diğer mal ve hizmetler” sektörü başta olmak üzere farklı sektörlerden gelen 533 şikâyet dosyasını inceledi. Bu dosyalardan 345’ine reklam durdurma, 188’ine ise idari para cezası uygulandı. Güzellik salonları, sağlık sektörü ve gıda sektörü de denetim altında olan diğer önemli alanlar arasında yer aldı.

Sektörel ceza tabloları:

• Diğer Mal ve Hizmetler: 92,4 milyon TL
• Sağlık Sektörü: 87,8 milyon TL
• Gıda Sektörü: 38,2 milyon TL
• Kozmetik ve Temizlik Ürünleri: 17,5 milyon TL
• Dayanıklı Tüketim Malları ve Teknoloji: 12,7 milyon TL
• İletişim: 9,2 milyon TL
• Finansal Hizmetler: 5,5 milyon TL
• Tütün ve Alkol: 4 milyon TL
• Turizm: 2,8 milyon TL

Öte yandan, yasa dışı bahis ve kumar reklamları nedeniyle de 6 milyon lira ceza kesildi.

Sosyal medya reklamları üzerine

Sosyal medyada da reklamlar sıkı denetim altına alındı. 1917 dijital mecralar dosyasından 707’si sosyal medyada yer alan reklamlara aitti. Instagram, sosyal medya platformları arasında en fazla reklamın yapıldığı mecra olarak öne çıktı. Instagram’ı sırasıyla Facebook, Youtube, X, TikTok ve LinkedIn takip etti. Reklam Kurulu, sosyal medya reklamlarına da sıkı ceza uygulamaya devam ediyor.

ANKARA-BHA Tüketicilerin muhatap olduğu tüketici işlemlerine ilişkin 283 bin 131 firmada gerçekleştirilen denetimler sonucu toplam 4 milyar 377 milyon lira idari para cezası uygulandı. Ticaret Bakanlığından yapılan açıklamaya göre, 2024’te tüketici mağduriyetinin önlenmesi amacıyla denetimlere ağırlık verildi. Tüketicilerin sağlık ve güvenliğiyle ekonomik çıkarlarının korunması amacıyla finansal işlemlerden mesafeli sözleşmelere kadar birçok konuya ilişkin 283 bin 131 firmada denetimler yapıldı. Bu denetimler sonucu toplam 4 milyar 377 milyon lira idari para cezası uygulandı.

Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Değişiklikleri

Sözleşmenin zayıf tarafını oluşturan tüketicilerin daha etkin korunması ve mağduriyetlerin engellemesi amacıyla 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’da da değişiklikler yapıldı. Bu kapsamda, aldatıcı ve yanıltıcı reklamlarla etkin mücadele için Reklam Kuruluna erişim engeli yetkisi tanındı. Satıştan kaçınmanın ve satış sonrası hizmetlere ilişkin cezalarda caydırıcılığın sağlanması için ceza tutarları artırıldı. Tüketicilere kredi sözleşmelerini dijital ortamda da yapabilmeleri imkanı tanındı. Aldatıcı ve yanıltıcı reklamlarda caydırıcılık ve orantılılık ilkesinin karşılanması için Reklam Kuruluna, cezaları 10 katına kadar artırma yetkisi verildi.

Reklam Kurulu ve Uzlaşma

Yargının iş yükünün azaltılması ve kamu alacaklarının tahsilinin daha hızlı sağlanması amacıyla Reklam Kurulu cezaları da uzlaşma kapsamına alındı. Türkiye’deki ekonomik büyüklüğü 550 milyon dolar olan ve büyük çoğunluğunu kadınların oluşturduğu 2 milyondan fazla kişinin doğrudan satıcı olarak faaliyet gösterdiği, doğrudan satış sektörü de düzenlendi. Böylece Türkiye, Avrupa Birliği’nden (AB) önce doğrudan satışları özel olarak düzenleyen ülke konumuna geldi.

Fiyat Etiketi Yönetmeliği’nde Değişiklikler

Lokanta, restoran, kafe, pastane ve benzeri yiyecek ve içecek hizmeti sunulan işletmelerde, tarife ve fiyat listelerinin iş yerinin giriş kapısının önüne ve hizmet sunulan masaların üstüne tüketiciler tarafından kolaylıkla görülebilir ve okunabilir şekilde asılması, takılması veya konulması zorunlu hale getirildi. Düzenlemeyle tüketicilerin önceden ve doğru bir şekilde bilgilendirilmesi amaçlandı.

Mesafeli Satışlar ve İadeler

Mesafeli satışlarda gerçekleşen iade işlemlerindeki kargo ücretlerine ilişkin düzenlemelerin yürürlüğü 1 yıl ertelendi. Bu çerçevede, cayma hakkının kullanılabileceği mal ve hizmetlere ilişkin sınırlamalarla iade masraflarının sözleşmeyle tüketici tarafından karşılanabileceğine ilişkin hükümler 1 Ocak 2026’da yürürlüğe girecek.

Yenilenmiş Ürünlerin Yaygınlaşması

Öte yandan, Yenilenmiş Ürünlerin Satışı Hakkında Yönetmelik’te yapılan değişiklilerle söz konusu ürünlerin ülke çapında yaygınlaşmasına yönelik düzenlemeler hayata geçirildi. Yenileme merkezlerine, şubelerinin yanı sıra yenileme yetkisi verecekleri TSE hizmet yeterlilik belgesine sahip ticari işletmeler aracılığıyla da yenileme faaliyeti yürütme imkanı tanındı. Mevzuata aykırı işlem yapan yenileme merkezlerinin yetki belgesinin askıya alınması hükmü getirildi. Cep telefonu gibi elektronik kimlik bilgisine haiz kullanılmış ürünlere ilişkin bilgilerin Bakanlık tarafından oluşturulacak sisteme kaydedilmesi zorunlu oldu.

İş Yeri Dışında Kurulan Sözleşmeler

İş Yeri Dışında Kurulan Sözleşmeler Yönetmeliği’nde yapılan değişikliklerle “kapıdan satış” olarak da bilinen satış yönteminde tüketicilerin lehine yeni düzenlemeler yapıldı. Böylece, iş yeri dışında kurulan sözleşmelerde tüketicilerin cayma hakkını kullanması kolaylaştırıldı. Satıcı ve sağlayıcıların yetki belgesi başvuruları ve iptali daha sıkı kurallara bağlandı.