Yeşil büyüme vizyonu ve net sıfır emisyon hedefleri doğrultusunda hazırlanan yeni iklim kanunu, iklim değişikliğiyle mücadelede kapsamlı bir yasal çerçeve sunuyor. Bu kanun, sera gazı emisyonlarının azaltılması, iklime uyum faaliyetleri ve tüm bu süreçlerin planlanması ile uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirliyor.

Tanımlar ve Temel İlkeler

Kanunda, “Adil geçiş”, “Birincil piyasa”, “Denkleştirme”, “Emisyon Ticaret Sistemi (ETS)” ve “Gömülü sera gazı emisyonları” gibi temel kavramlar tanımlanıyor. Ayrıca, iklim değişikliğiyle mücadelede temel ilkeler olarak, Türkiye’nin “ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklar ve göreceli kabiliyetler” ilkesi esas alınacak. Eşitlik, iklim adaleti, ihtiyatlılık, katılım ve sürdürülebilirlik gibi prensipler, politika ve uygulamalarda ön planda tutulacak.

Kurumsal Yapı ve Görevler

Ulusal düzeyde iklim politikalarının koordinasyonundan sorumlu olan İklim Değişikliği Başkanlığı, kurumlar arası koordinasyonu sağlayacak, karbon fiyatlandırması ve piyasaya ilişkin mekanizmaları düzenleyecek. Ayrıca, kamu kurumları ve gerçek/tüzel kişiler, kendi yetki ve sorumlulukları dahilinde plan ve projeler geliştirecek, uygulayacak ve izleme faaliyetlerini yürütecekler.

Başkanlık, kamu ve özel sektörden gelen bilgi ve belge taleplerini doğrudan yapabilecek ve bunları Ulusal Coğrafi Bilgi Platformu üzerinden temin edecek. Ayrıca, iklim değişikliğiyle mücadele faaliyetleri ve izleme süreçleri, ilgili kurumların işbirliğiyle yürütülecek ve sürekli güncellenecek.

Emisyon Azaltımı ve Uyum Faaliyetleri

Sera gazı emisyonlarının azaltılması ve iklime uyum faaliyetleri, Ulusal Katkı Beyanı, net sıfır emisyon hedefleri ve strateji planları doğrultusunda gerçekleştirilecek. Bu kapsamda, sektörlere özgü politikalar hazırlayacak ve uygulayacak ilgili kurum ve kuruluşlar, enerji verimliliği, yenilenebilir enerji kullanımı ve karbon ayak izinin azaltılması gibi önlemleri hayata geçirecek.

Orman, tarım, mera ve sulak alanlarda karbon yutağı kayıplarını önlemek amacıyla, ilgili kurumlar tedbirler alacak ve yutak alanların korunması sağlanacak. Ayrıca, iklim değişikliğine uyum kapsamında, risk analizleri yapılacak, etkilenebilirlik ve adaptasyon planları hazırlanacak.

İl ve Yerel Düzeyde Çalışmalar

Her il için, vali başkanlığında İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları kurulacak. Bu kurullar, yerel iklim eylem planlarını hazırlayacak, uygulamaları denetleyecek ve sürdürülebilir yönetim sağlayacak. Büyükşehirlerde büyükşehir belediyesi, diğer illerde ise il belediyesi ve il özel idaresi işbirliğiyle projeler yürütülecek.

Finansman ve Destek Mekanizmaları

İklim değişikliğiyle mücadele ve yeşil dönüşüm projeleri için finansal araçlar geliştirilecek. Bu kapsamda, karbon finansmanı, sigorta, yeşil sermaye piyasaları ve teşvik mekanizmaları devreye alınacak. Ayrıca, ithal edilen malların gömülü sera gazı emisyonlarını düzenlemek amacıyla, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) kurulabilecek ve raporlamalar ilgili bakanlıklar ile koordine edilecek.

Teknolojik ve Araştırma Geliştirme Çalışmaları

Başkanlık, karbon yakalama ve depolama teknolojileri ile hidrojen gibi alanlarda projeler geliştirecek, teknolojik gelişmeleri takip edecek ve kurumlar arası işbirliğini sağlayacak. Enstitüler ve araştırma merkezleri kurulabilecek ve iklim değişikliği alanında bilimsel çalışmalar desteklenecek.

Toplum ve Eğitim Faaliyetleri

Farkındalık artırıcı eğitimler, bilinçlendirme kampanyaları ve kapasite geliştirme faaliyetleri düzenlenecek. Müfredat ve öğretim programları, tüm eğitim seviyelerinde güncellenerek, yeşil iş gücü yetiştirilecek.

İş ve Denetim Mekanizmaları

İklim değişikliğiyle ilgili yasa ve yönetmeliklere uyum denetimleri, İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından gerçekleştirilecek. Ayrıca, sera gazı emisyon izinleri ve karbon piyasası işlemlerinde, idari para cezaları ve yaptırımlar uygulanacak. Bu cezalar, 50 milyon lirayı aşmayacak şekilde belirlenmiş olup, tekrar eden ihlallerde cezalar artırılacak ve faaliyetler durdurulabilecek.

Karbon Piyasaları ve Uluslararası İşbirliği

İlk kez uygulamaya konan ETS kapsamında, tahsisatların dağıtımı, izlenmesi ve dengeleme işlemleri düzenlenecek. Piyasa işletmecisi, tahsisatların ihracı ve transferi gibi işlemleri yürütecek ve şeffaflık sağlanacak. Ayrıca, gönüllü karbon piyasaları ve denkleştirme projeleri de, ulusal standartlara uygun olarak yürütülecek. Projelerini karbon kredisi sistemine kaydettirenler, belirlenen süreler içinde kayıt işlemlerini tamamlamak zorunda olacak.

Gelirler ve Bütçe Düzenlemeleri

İklim politikalarından elde edilen gelirler, sera gazı emisyon izinleri, ETS satışları, karbon kredisi katkıları ve idari para cezalarından oluşacak. Bu gelirler, Başkanlık bütçesine özel ödenek olarak kaydedilecek ve iklim projelerine aktarılacak. Ayrıca, yeşil dönüşüm ve iklim değişikliği ile mücadele projelerine finansman sağlanması amacıyla, destekler ve teşvikler hayata geçirilecek.

Sonuç

Bu yeni düzenlemelerle, Türkiye’nin iklim politikası, sürdürülebilirlik ve adil geçiş ilkeleri temel alınarak güçlendirilmiş oluyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ve ilgili kurumlar, belirlenen takvim ve esaslar doğrultusunda uygulama ve denetimlerini sürdürecek, iklim değişikliğiyle mücadelede yeni bir dönemi başlatmış olacak.

İklim değişikliğiyle mücadele kapsamında atılan önemli bir adım olarak, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulu’nda kabul edilen İklim Kanunu, resmen yasalaştı. Ülkenin 2053 hedefleri doğrultusunda hazırlanan yasa, iklim politikalarında yeni bir dönemi başlatıyor.

Yasayla Birlikte Sorumluluklar ve Koordinasyon Mekanizması Güçleniyor

Yeni kanun, sera gazı emisyonlarının azaltılması, iklim uyum faaliyetleri ve emisyon ticaret sisteminin (ETS) kurulması gibi temel başlıkları kapsıyor. Bu süreçler, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na bağlı İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından koordine edilecek. Başkanlık, kamu ve özel sektör kurumlarından bilgi ve belge talep edebilecek.

İklim Uyumunu Zorunlu Kılan Düzenlemeler

İklim Kanunu, yalnızca emisyonların azaltılmasını değil, aynı zamanda iklim değişikliğine uyumu da zorunlu kılıyor. Tarımdan şehir planlamasına, orman ve sulak alan yönetiminden ekosistem temelli çözümlere kadar çeşitli uyum faaliyetleri planlanacak. Özellikle karbon yutak alanlarının korunması öncelikli olacak.

Türkiye ETS Sistemine Geçiyor

Yasanın en önemli maddelerinden biri, ilk kez yasal altyapısı oluşturulan Emisyon Ticaret Sistemi (ETS). Bu sistemle birlikte işletmeler, belirlenen emisyon tahsisatlarını almak ve karşılığında karbon bedelini ödemek zorunda kalacak. Sistem, Karbon Piyasası Kurulu tarafından yönetilecek ve sektör bazlı tahsisat ile ücretsiz tahsisat oranları belirlenecek.

Yerel Düzeyde İklim Kurulları Kurulacak

Her ilde, vali başkanlığında İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu kurulacak. Bu kurul, yerel yönetimlerle iş birliği yaparak sera gazı azaltım planları ve iklim uyum projeleri hazırlayacak. Belediyeler ve özel idareler, bu süreçte aktif rol alacak.

Adil Geçiş ve Yeşil Büyüme Vurgusu

Kanunun temel ilkeleri arasında, yeşil büyüme, adil geçiş, şeffaflık ve katılım yer alıyor. Enerji verimliliği, temiz teknolojilerin teşviki, döngüsel ekonomi ve sıfır atık gibi politikalar da yasal güvence altına alındı.

Finansman, Denetim ve Uluslararası Mekanizmalar

Yasayla birlikte, yeşil finansman araçlarının geliştirilmesi teşvik edilirken, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) uygulamaya alınabilecek. Bu sistemle, Türkiye Gümrük Bölgesi’ne giren malların karbon ayak izi denetlenecek. Ayrıca, sigorta ve sermaye piyasaları da iklim yatırımlarını destekleyecek.

Eğitim ve Farkındalık Çalışmaları

Toplumun iklim değişikliğine karşı bilinçlendirilmesi amacıyla, Milli Eğitim Bakanlığı ve Yükseköğretim Kurulu (YÖK) ile iş birliği yapılarak eğitim müfredatları güncellenecek. Bu adımlar, yeşil becerilere sahip iş gücünün yetiştirilmesine katkı sağlayacak.

1 Temmuz Salı günü başlaması planlanan ve haftalık çalışmalara devam edecek olan Genel Kurulda, ilk 11 maddesi kabul edilen İklim Kanunu Teklifi’nin görüşmeleri sürdürülecek. Teklifle birlikte, her ilin vali başkanlığında İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu oluşturulması öngörülüyor.

Bu düzenlemeyle, sera gazı emisyonlarının azaltılması, Ulusal Katkı Beyanı, net sıfır emisyon hedefleri ve İklim Değişikliği Başkanlığının strateji ve eylem planlarının hayata geçirilmesi amaçlanıyor. Ayrıca, ulusal ve sektörel raporların hazırlanması, teşvik mekanizmalarının geliştirilmesi ve Türkiye Yeşil Taksonomisinin kurulması planlanıyor.

İthal Mal ve Sınırda Karbon Düzenlemesi

İçerikte, ithal edilen malların gömülü sera gazı emisyonlarını ele almak üzere Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması kurulabileceği belirtiliyor. Ayrıca, İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) kurulacak ve karbon piyasası kurulu, ulusal tahsisat planını onaylayıp, ücretsiz tahsisatların dağılımını yapacak.

Çevresel etkilerin azaltılması adına, sera gazı emisyonlarına neden olan işletmelerin, izni almadan veya rapor sunmadan faaliyet göstermeleri halinde 500 bin liradan 5 milyon liraya kadar idari para cezası uygulanacak. Ozon tabakasını incelten maddeleri kullanan, ithal eden veya ticaretini yapanlara ise 2,5 milyon lira ceza verilecek, ayrıca bu maddeleri içeren ürünlerin etiketlenmesine uyulmadığında 120 bin lira ceza öngörülüyor.

Florlu Sera Gazları ve Rehabilitasyon Çalışmaları

Florlu sera gazlarına ilişkin usul ve esaslara aykırı hareket edenlere 2,5 milyon lira ceza uygulanacak ve hidroflorokarbon kontrol belgesi 3 aydan 6 aya kadar verilmeyecek. Ayrıca, doğrulanmış yıllık sera gazı emisyon raporu bulunmayan işletmelere de 1 milyon liradan 10 milyon liraya kadar idari para cezası getirildi.

Enerji ve Maden Düzenlemeleri

Genel Kurul, bu teklifin ardından enerji ve maden sektörlerini ilgilendiren düzenlemeleri içeren Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi’nin görüşmelerine başlayacak. Bu düzenlemeyle, Çevresel Etki Değerlendirmesi olumlu kararı alınmadan projelere izin, yapı ruhsatı veya teşvik verilmesi engellenecek; ancak başvurulara devam edebilecek.

Ruhsat bedelinde yüzde 30 indirim yapılacak ve rehabilitasyon bedeli ruhsat bedelinden ayrıştırılarak ödenecek. Madencilik faaliyetleri, tapuda zeytinlik veya fiili zeytinlik alanlarda yürütülecekse, bu alanlar öncelikli olmak kaydıyla taşınmasına imkan tanınacak. Ayrıca, zeytinlik alanlarda madencilik yapanlar, her yıl ruhsat sahibinden alınan işletme ruhsatı bedeli kadar rehabilitasyon çalışması yapmak zorunda kalacak.

Yenilenebilir Enerji ve Kamulaştırma

Yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisleri için, enerji ihtiyacını karşılamak üzere yürütülen faaliyetlerde, özel mülkiyetin temini amacıyla Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu tarafından 31 Aralık 2030’a kadar “acele kamulaştırma” kararı alınabilecek. Ayrıca, bu tarihe kadar işletmeye girecek tesislerin izin, kira ve irtifak işlemlerinde yüzde 85 indirim uygulanacak.

İzin, kira ve irtifak işlemlerinde sağlanan indirimlerin süresi 5 yıl uzatıldı. Ayrıca, cari açığın azaltılması ve yerli kaynakların kullanımını teşvik amacıyla, bu işlemler için uygulanan indirimler devam edecek ve uzatılacak.

İçerik ve Sonuç

İklim ve enerji alanındaki yeni düzenlemeler, sürdürülebilirlik ve çevre koruma hedeflerine ulaşmayı amaçlıyor. Bu kapsamda, yeni yasalar ve düzenlemeler, sektörlerin çevresel etkilerini azaltmaya yöneliyor. Ayrıca, madencilik ve enerji projelerinde kamulaştırma ve ruhsatlandırma süreçleri kolaylaştırılarak, yatırımların hızlandırılması hedefleniyor.

Ramazan Bayramı’nın ardından, 8 Nisan Salı günü Genel Kurul, önemli bir gündem maddesi olan İklim Kanunu Teklifi’ni görüşmeye başlayacak. Teklifin detaylarına göre, her ilde vali başkanlığında bir İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu kurulacak.

Bu yeni düzenleme ile sera gazı emisyonları, Ulusal Katkı Beyanı ve net sıfır emisyon hedefleri doğrultusunda azaltılacak. İklim Değişikliği Başkanlığı, ulusal, sektörel ve tematik raporlar hazırlamakla birlikte teşvik mekanizmaları da geliştirecek. Ayrıca, Türkiye Yeşil Taksonomisi kurulması planlanıyor.

• İthal edilen malların gömülü sera gazı emisyonlarını ele almak amacıyla Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması oluşturulabilecek.
• İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından bir Emisyon Ticaret Sistemi kurulacak.
• Karbon Piyasası Kurulu, ulusal tahsisat planını onaylayacak ve ETS piyasasında ücretsiz tahsisatların dağıtımını belirleyecek.

Doğrudan sera gazı emisyonlarına neden olan işletmelerin, İklim Değişikliği Başkanlığı’ndan sera gazı emisyon izni alması zorunlu hale gelecek. Ayrıca, sera gazı emisyonlarının takibine ilişkin yasaklara veya sınırlamalara uymayan işletmelere ciddi para cezaları uygulanacak:

• Doğrulanmış sera gazı emisyonu raporunu süresi içinde sunmayanlar, 500 bin Türk lirasından 5 milyon Türk lirasına kadar idari para cezası ile karşılaşacak.
• Ozon tabakasını incelten maddeleri kullananlara 2,5 milyon Türk lirası ceza uygulanacak.
• Florlu sera gazlarını kullanan, ticaretini yapanlara da 2,5 milyon Türk lirası idari para cezası verilecek.

Ek olarak, doğrulanmış yıllık sera gazı emisyon raporu bulunmayan işletmeler için 1 milyon Türk lirasından 10 milyon Türk lirasına kadar idari para cezası uygulanacak.

Öte yandan, 10 Nisan Perşembe günü, resmi ziyaret gerçekleştirmek üzere Ankara’ya gelecek olan Endonezya Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto, TBMM Genel Kurulu’nda milletvekillerine hitap edecek.

Ayrıca, araştırma komisyonları gündemlerinde önemli konuları ele alacak. Kartalkaya Kayak Merkezi’ndeki otel yangınıyla ilgili komisyon, İstanbul ve Sakarya Üniversitelerinden akademisyenleri dinleyecek ve yangın soruşturmasında görevli bilirkişilerden bilgi alacak. Yapay Zeka Araştırma Komisyonu’nda ise Adalet Bakanlığı yetkilileri ve akademisyenler milletvekillerine bilgi verecek.

Salı ve çarşamba günleri, Meclis’te grubu bulunan siyasi partilerin grup toplantıları gerçekleştirilecek. Cumhurbaşkanı ve AK Parti Genel Başkanı Recep Tayyip Erdoğan, partisinin TBMM Grup Toplantısı’nda konuşacak.

Emisyonların Sektörlere Göre Dağılımı

Yayımlanan verilere göre, 2023 yılı içerisinde toplam emisyonların %73,8‘i enerji kaynaklı emisyonlardan oluştu. Diğer sektörlerin emisyon payları ise şu şekilde dağıldı:

• Tarım: %12
• Endüstriyel İşlemler ve Ürün Kullanımı: %11,8
• Atık Sektörü: %2,3

Kişi Başı Emisyon Verileri

1990 yılında kişi başına düşen sera gazı emisyonu 4,1 ton iken, bu rakam 2022’de 6,6 ton‘a, 2023’te ise 7 ton‘a yükseldi.

Enerji Sektöründeki Belirgin Artış

2023 yılında enerji sektörü emisyonları, bir önceki yıla göre %10,3’lük bir artışla 442,2 milyon ton karbondioksit eşdeğerine ulaşmışken, endüstriyel işlemler ve ürün kullanımı kaynaklı emisyonlar %1,4’lük bir düşüşle 70,9 milyon ton olarak hesaplandı. Tarım sektörü emisyonları ise %0,3’lük hafif bir artışla 71,8 milyon ton‘a yükseldi. Atık sektörü emisyonları ise %12,2 oranında azalarak 14,1 milyon ton seviyesine geriledi.

Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO), son yayımladığı raporda 2015-2024 döneminin, küresel sıcaklık artışında “en sıcak 10 yıl” olarak kaydedildiğini açıkladı. Rapora göre, 2024 yılı itibarıyla küresel sıcaklık artışının sanayi öncesi döneme göre ilk kez 1,5 santigrat derecenin üzerine çıktığı belirtiliyor.

Bu artışta, özellikle sera gazı emisyonlarındaki yükseliş ve El Nino hava olayının önemli rol oynadığı ifade edilirken, güneş döngüsündeki değişimler ve volkanik patlamaların da sıcaklık artışına katkıda bulunduğu vurgulandı.

Atmosferdeki karbondioksit, metan ve azot oksit seviyelerinin son 800 bin yılın en yüksek değerlerine ulaştığı raporda, 2024 yılının aynı zamanda “son 65 yılın en sıcak okyanus yılı” olduğu kaydedildi. Okyus sıcaklıklarındaki artış, deniz ekosistemlerini olumsuz etkilerken, deniz seviyesinin yükselme oranının 1993 yılından bu yana iki katına çıktığı bildirildi.

WMO Genel Sekreteri, aşırı hava olaylarının yıkıcı etkilerine dikkat çekerek, erken uyarı sistemlerinin güçlendirilmesi gerektiğini vurguladı. Ayrıca, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri, sıcaklık artışını 1,5 derece ile sınırlamanın hâlâ mümkün olduğunu ancak liderlerin acilen harekete geçmesi gerektiğini belirtti.