Sanal Medya Bağımlılığına Dikkat: Ruh Sağlığı ve Çocuklarda Riskler

Ruh sağlığı için dijital detoks önemli kabul ediliyor

Türk Psikologlar Derneği Bursa Şube Başkanı Uzm. Psikolog Ali Demirel, internetin yaygınlaşmasından bu yana sosyalleşme amacıyla kullanılan sanal medya platformlarının artık etkileşim ve ticaret odaklı bir yapıya dönüştüğünü belirtti. İlk dönemde sosyalleşme ve iletişim aracı olmasına rağmen günümüzde gerçeklikten kopan bir dünya sunuyor. Bu durum, sanal medyanın bugün daha doğru bir tanımlamaya ihtiyaç duyduğunu gösteriyor.

Beğeni ve paylaşımların belirsiz ödülleri beğeni, yorum ve paylaşım gibi unsurların kullanıcıya ödül hissi verdiğini ifade eden Demirel, bu durumun dopamin dengesini etkileyebildiğini söyledi. “İnsanlar takdir edilme duygusunu elde etmek için içerik üretir ve bu süreç, ödül bekleyişini tetikler. Belirsiz ödül sistemi, kullanıcıyı sürekli içerik üretmeye iter” dedi. Bu mekanizma beynin haz döngüsünü etkileyebilir ve kullanıcıyı farkında olmadan bağımlı hale getirebilir.

Dijital detoks ve farkındalık önerileri arasında dijital detoks yer alıyor. Kullanım dozunu ve içerik tercihlerini bilinçli seçmek, takip edilen hesapları ve maruz kalınan içerikleri filtrelemek önem taşıyor. Farkındalık geliştirmek, içerik akışını fark etmekte zorluk yaşayan kullanıcılar için faydalı olabilir. Yoğun şiddet içeren içeriklerle karşılaşıldığında, bunun kişinin üzerinde nasıl bir etki bıraktığı üzerinde kısa süreli düşünce bile farkındalık kazandırabilir.

Ebeveynlerin rolü ve çocuk-ergenler konuşmada; yetişkinlerin bu konuda daha avantajlı olduğu, çocuk ve ergenlerde riskin daha yüksek olduğuna işaret edildi. Çocukların beyin gelişimi tamamlanmadığı için bu etkilerin daha yoğun görülebileceği ifade edildi. Ebeveynlerin denetimi, çocukların ekran ve sanal medya kullanımını yakından takip etmek için kritik öneme sahip. Şiddet içeren oyunlar ve içerikler, çocukların davranışlarında normalleşme etkisi yaratabilir ve bu durum, şiddeti normal bir davranış olarak algılamaya yol açabilir.

Empati eksikliği ve davranış riskleri sanal medyada kontrolsüz içeriklerin çözüm olarak sunulması, empati yoksunu ve riskli davranışlara zemin hazırlayabilir. Oyunlarda ve dizilerde şiddetin sorun çözümüne dair bir araç gibi gösterilmesi, çocuklar üzerinde olumsuz etkiler yaratabilir. Ölüm kavramının ele alınış biçiminin çocuklar için riskli olabildiği ve bu tür içeriklerin gerçek hayata yansımasının dikkatle izlenmesi gerektiği de vurgulandı.

Zarar algısını somut ve anlaşılır şekilde anlatmak yetişkinlerin dijital filtrelerini çocuklar için de uygulamak, zararlı içeriklerle başa çıkmada önemli. İçeriklerin neden zararlı olabileceği somut örneklerle aktarılmalı, çocukların duygusal gelişimi ve gerçeklik algısı desteklenmelidir. Filtreleme uygulansa bile zaman zaman uygun olmayan içeriklerle karşılaşma ihtimali vardır; bu durumlarda hızlı değerlendirme ve gerektiğinde destek önemlidir.