Tükenmişlik: Riskli meslekler ve belirtiler analiz ediliyor

İş Stresi ve Tükenmişlik: Risk Altındaki Gruplar ve Belirtiler

Maltepe Özel Ersoy Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Uz. Dr. Levent Turhan, yoğun sorumluluk taşıyan meslek gruplarında iş stresiyle tükenmişlik arasındaki sınırın iyi anlaşılması gerektiğini vurguluyor. İş stresi yaşayanlar baskı altında olabilir ve enerjilerini koruyabilir; kısa dinlenmeler sonrasında toparlanabilirler. Ancak tükenmişlikte enerji kaynakları adeta tükenir ve motivasyon kaybı belirginleşir; bu durum zamanla aile ve sosyal yaşamı da etkiler.

Belirtiler nasıl fark edilir? Zaman içinde sinsice gelişen belirtiler, fiziksel ve duygusal boyutlarda kendini gösterir: Sürekli yorgunluk, sabahları yorgun uyanma, sık enfeksiyonlar ve geçmeyen baş- ve kas ağrıları. Duygusal olarak umutsuzluk, öfke ve içe dönüklük; zihinsel olarak dikkat dağınıklığı ve karar verme güçlüğü, davranışlarda ise işe gitmekten kaçınma, sosyal çevreden çekilme, işleri erteleme ile alkol-sigara kullanımında artış görülebilir.

Risk grupları Tükenmişlik riski özellikle insanla temasın yoğun olduğu mesleklerde yükselir: hekimler ve hemşireler, öğretmenler, yöneticiler, avukatlar, bankacılar ve çağrı merkezi çalışanları; ayrıca evde bakım verenler ve mükemmeliyetçi kişilik özelliklerine sahip bireyler daha yatkındır. İş süreçlerinde kontrol eksikliği, takdir edilmemesi ve iş-özel hayat dengesinin bozulması bu süreci hızlandırır.

Depresyonla ilişki Tükenmişlik doğrudan depresyon değildir; kronik iş stresi sonucunda gelişen bir durumdur. Uzun süre müdahale edilmeyen tükenmişlik vakaları zamanla klinik depresyon ve anksiyete bozukluğuna zemin hazırlayabilir. Doğru ayrıştırma ve tedavi için uzmanın yönlendirmesi gerekir.

Tedavi ve yönetim Köken stres kaynaklarını belirlemek tedavinin ilk adımıdır. Psikoterapi, stres yönetimi, sınırlar koyma ve sağlıklı yaşam tarzı değişiklikleri toparlanmayı hızlandırır. Gerekirse depresyon veya yoğun kaygı eşlik ediyorsa ilaç tedavisi planlanır. Haftalarca süren yorgunluk ve iş performansında belirgin düşüş halinde bir uzmana başvurulmalıdır.