Depremlerde Hızlı Bina Hasar Tespiti İçin Yeni Sistem

Depremlerde Hızlı Bina Hasar Tespiti İçin Geliştirilen Sistem

Beun Mühendislik Fakültesi öğretim üyeleri Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu ve Dr. Seda Akduman’ın yürüttüğü çalışma, depremlerde binaların sallanmasının tehlikeli olup olmadığını hızla tespit etmek amacıyla başladı. Kurulan ekip, ivmeölçerin binaların taşıyıcı unsurlarına takılmasıyla deprem anında binanın güvenli olup olmadığını belirleyen bir cihaz geliştirdi. Prototip aşamasını tamamlayan buluşun patent işlemleri sonuçlandı ve Deprem Sonrasında Hızlı Bina Hasar Tespiti Yapılmasını Sağlayan Bir Sistem ve Buna Yönelik Bir Yöntem başlığıyla TÜRKPATENT’te tescillendi. Bina konumu, kat sayısı ve malzeme gibi verileri işleyen cihaz, deprem anında kaydedilen sarsıntıyı binanın önceden belirlenen salınım periyodu ile karşılaştırarak güvenli olup olmadığını kullanıcıya iletiyor.

Girişim, depremlerden sonra hızlı ve bilimsel bir değerlendirme süreci sunmayı hedefliyor. Cihaz için prototip geliştirme devam ederken seri üretime geçiş aşamaları da planlanıyor. Ekip, “Binaların sallanması gayet doğaldır; ancak nereden sonra tehlikeli olduğu bilgisine vatandaşın kolay erişmesi için bir cihaz tasarladık” diye ifade ediyor.

Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, vatandaşların her sarsıntıda uzmana başvurmasının gerekli olmadığını, her binanın kendi doğal salınım periyoduna göre tehlike durumunun değerlendirilebileceğini belirtiyor. Deprem dalgaları bu periyoda ulaştığında rezonans oluşabilir ve potansiyel tehlike ortaya çıkabilir. Cihaz, pil veya prize bağlanıp çalışabiliyor; sensörler sayesinde yaşanan sarsıntıyı kaydedip binanın teorik doğal salınım periyodu ile karşılaştırıyor ve sonucu cep telefonu üzerinden kullanıcıya iletiyor. Eğer yapı küçük depremlerde dahi aşırı sallanıyorsa, profesyonel inceleme gerektiği yönünde uyarı veriliyor.

Dr. Seda Akduman ise, deprem sonrası ayakta kalan binaların tehlikeli olup olmadığının hızlı tespitiyle ilgili ihtiyaçlara yanıt vermeyi amaçladıklarını belirtiyor. 6 Şubat depremlerinin ardından binaların durumunun hızlıca değerlendirilmesi gerektiğini hatırlatan ekip, kullanıcıların bulunduğu katı ve yüksekliği girerek binanın sallanma durumunu kontrol edebileceğini; sonuç olarak güvenli olup olmadıklarını öğrenebileceklerini ifade ediyor. Ayrıca bu sistemle Türkiye genelinde yapı stokunun envanterinin çıkarılmasının hedeflendiği ve sunulan verilerin ileride ülke çapında bir kaynak olarak kullanılabileceği belirtiliyor.

Çalışmanın çalışma prensibi ise şu şekilde özetleniyor: Daire sahibi USB modunda prize takıp internet üzerinden veri toplayabilecek; deprem anında veya geçmişteki sarsıntılar da analiz edilerek geçmişe dönük salınımlar incelenebilecek. Cihaz, ivmeölçerin kaydettiği verilere dayanarak güvenli ya da güvenli değil şeklinde uyarı yayıyor ve kullanıcılara durum bilgisini iletiyor.

Geliştirme sürecinde olan ekip, prototipi ürüne dönüştürmek için yatırımcı desteğine ihtiyaç duyuyor. Gerekli yazılımların tamamlandığını ve düşük bütçeli bir ivmeölçerle deneylere başlanıldığını belirten Akduman, seri üretime geçebilmek için finansal kaynağa ihtiyaç olduklarını ifade ediyor. Patent, iki yıl önce başvurulmuş ve ağustos ayında tescil edildi. Bundan sonraki hedefler arasında ürünleşme ve ölçeklendirme yer alıyor.