Polonya’da Anayasa Krizi ve Yargı Görevdeki Gerginlik

Polonya’da Cumhurbaşkanı Nawrocki ve Başbakan Tusk arasındaki Gerilimin Kaynağı

Polonya’da Anayasa Mahkemesi üzerinden yükselen gerilim, 30 Ekim’de Varşova’daki mahkeme yerleşkesine polis sevkı ve mahkeme başkanı Bogdan Swieczkowski’nin görevden uzaklaştırılması kararıyla yeni bir aşamaya ulaştı. Nawrocki’nin Senegal ziyaretini yarıda kesip ülkesine dönmesi, ülkedeki tansiyonu daha da artırdı ve yargı bağımsızlığı ile hâkim atamaları konusundaki uzun süredir devam eden tartışmayı gündeme taşıdı.

KRİZİN TEMELİ 2015'TE ATILDI

PiS hükümetinin 2015 yılında iktidara gelmesiyle başlayan süreç, Anayasa Mahkemesi’nin yapısı ve işleyişine yönelik köklü değişiklikleri ve hâkim atamalarının siyasi etkisini artıran uygulamaları beraberinde getirdi. Parlamentonun eski ve yeni iktidar arasındaki anlaşmazlığı, mahkemenin karar üretimini zorlaştırıcı düzenlemelerle pekişti. Bu dönemde yapılan değişiklikler Avrupa kurumlarının ve hukuk kuruluşlarının tepki göstermesine yol açtı.

TUSK HÜKÜMETİ YARGIYI YENİDEN DÜZENLEMEK İSTEDİ

2023 seçimlerinin ardından iktidara gelen koalisyon, hükümetin yargı bağımsızlığını güçlendirme hedefli reformlar vadetti. Ancak hâkimlerin atanması ve terfi süreçlerinde siyasi etkiyi azaltma tartışmaları, mevcut mahkeme yönetiminin meşruiyeti konusunda yeni soruları gündeme getirdi.

NAWROCKI’NİN GÖREVE GELMESİYLE YENİDEN GERİLİM

2025’teki cumhurbaşkanlığı seçiminde Nawrocki’nin kazanması, Tusk hükümeti ile cumhurbaşkanlığı arasındaki çatışmayı derinleştirdi. Nawrocki, cumhurbaşkanının vetosu ve bazı düzenlemelerin Anayasa Mahkemesi’ne gönderilmesi yetkisini kullanıyor; parlamentodaki beşte üç çoğunluk gerekliliği reformların uygulanabilirliğini zayıflatıyor. Şubat 2026’da hâkimlerin seçilme yöntemini değiştirmek isteyen bir düzenlemeyi vetoladı; hükümet ise reformların bağımsızlığı güçlendireceğini savundu.

ALT HAKİMLERİN ATANMASI VE MAHKEME KRİZİ

En son krizin merkezinde, Anayasa Mahkemesi için altı yeni hakim atanması ve bunlardan üçünün yeminini parlamentonun yeni çoğunluğu tarafından beklenmesi yer aldı. Nawrocki’nin bu üç ismin yeminini kabul etmediği ve Mahkeme Başkanı Bogdan Swieczkowski’nin de bu hakimlerin göreve başlamasına karşı çıktığı belirtildi. Bu durum, mahkemenin hangi üyelerle çalışacağına dair soruları gündeme taşıdı.

GÜVENLİK OLAYI VE YARIDA KALAN ZİYARET

30 Ekim’de Varşova’daki Anayasa Mahkemesi yerleşkesine polis sevk edilirken, başkan Swieczkowski binaya girmek istedi ancak güvenlik gerekçesiyle içeri alınmadı. Mahkemenin internet sitesinde söz konusu üç hakimden bazıları için “bir ay süreyle görevden uzaklaştırıldığı” yönünde duyuru yayılsa da mahkemenin sosyal medya açıklaması bu duyurunun hukuka aykırı olduğunu savundu ve olayları “darbe girişimi” olarak nitelendirdi. Bu gelişmeler, mahkeme yönetiminin geleceğini belirsizleştirdi.

NAWROCKI SENEGAL ZİYARETİNİ YARIDA KESTİ

Nawrocki, Senegal’e resmi ziyaret için yola çıktığı sırada ülkede yaşanan gelişmeler nedeniyle dönüş kararı aldı. Sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamada, “Böyle bir anda cumhurbaşkanı Polonya’da olmalı. Senegal’e uçuşumu yarıda kesiyorum. Geri dönüyorum” ifadelerini kullandı. Başbakan Tusk yönetimi ise yargı sisteminin ve anayasal düzenin yeniden tesis edilmesi gerektiğini savunuyor. Yetkilerin meşru biçimde kullanılması için taraflar arasında süregelen çatışma sürüyor.